Oordeel

De oorspronkelijke betekenis van ‘oordeel’ is ‘dat wat toebedeeld is‘, later vooral gebruikt in de betekenis van een gerechtelijk vonnis dat uitgesproken is, een betekenis die door christenen gebruikt wordt in de term ‘het Laatste Oordeel’, waarin God recht spreekt over alle mensen. Als we oordelen, doen we dus een gewichtige uitspraak.

En oordelen doen we de hele dag door, over alles en iedereen. Oordelen is voor een mens namelijk bijzonder effectief. Er gebeurt zoveel om ons heen dat het fijn is om alles wat we waarnemen in hokjes met de labels ‘goed’ en ‘slecht’ te plaatsen. Dit maakt dat we de eindeloze stroom prikkels die we krijgen grijpbaar kunnen maken. Door te oordelen brengen we een simpele structuur aan, een structuur waarbinnen we onze veiligheid zoeken.

Daarnaast geeft het ons ook een goed gevoel. Kwaadspreken heeft een positief effect op het groepsgevoel: wij met elkaar zijn beter dan de anderen. En ook als individu kan het heel lekker zijn, en zelfs verslavend, om je frustraties en irritaties over anderen te uiten.

Maar, zoals zoveel menselijk gedrag, is oordelen een farce. Je kunt niet tot een betrouwbaar oordeel komen, zeker niet in de korte tijd die wij standaard voor onze oordeelsvorming uittrekken. Als we iemand voor het eerst ontmoeten hebben we binnen de tijdspanne van een tiende tot maximaal 30 seconden ons oordeel gevormd, puur op het bezien van iemands uiterlijk. Meestal hebben we aan die fractie van een seconde genoeg. Maar ook al kennen we iemand al jaren: hoe goed kunnen we iemand werkelijk kennen? We hebben voor ons oordeel per definitie te weinig kennis – of eigenlijk: geen kennis. Ons oordeel wordt sterk bepaald door onze overtuigingen ( lees: vooroordelen) en door onze stemming op het moment.

Hoe lekker het veroordelen van anderen ook voelt, het leidt tot problemen.

De overtuiging dat ‘wij’ de goeden zijn en ‘zij’ de slechten, creëert verdeeldheid en afstand. Tribaal denken leidt tot stammenstrijd. Stammenstrijd leidt tot slachtoffers.

‘Wij zijn hemel en de anderen zijn de hel’ is een overtuiging die, als zij de politiek binnensluipt, onze samenleving ondermijnt. Zij is de politiek binnengeslopen en neemt een steeds prominenter plek in. De politici die zich hieraan schuldig maken en de politici die hiertegen geen barrière opwerpen, werken aan de vernietiging van onze democratie.

Elk oordeel moet een zorgvuldig overdachte uitspraak zijn, waarbij alle feiten die daarop van invloed zijn gezocht, bestudeerd en gewogen werden. Voldoet het oordeel niet aan deze norm, dan is het een roddel.