Stammenstrijd

Sociaal psycholoog Jonathan Haidt legt uit dat een gemeenschappelijke vijand van buitenaf een uiterst effectieve manier is om groepsbinding te forceren.

Ik kan me herinneren dat mijn biologieleraar op de middelbare school (als ik het me goed herinner heette hij Wim van Zon) de film liet zien van het onderzoek dat hij met een groep collega’s in Afrika had gedaan naar het gedrag van chimpansees. Het kostte de onderzoekers veel moeite om dicht bij de groep te komen, laat staan erin te geraken. Om dit op te lossen maakten ze een namaak-luipaard en trokken dat dier met een touw in de richting van de groep. Een paar onderzoekers gingen de ‘luipaard’ vervolgens te lijf met stokken. Een aantal dappere chimpansees besloot hen te helpen, en kwam met stokken om hen bij te staan in hun gevecht met de vijand. Vanaf dat moment konden de onderzoekers deel uit maken van de groep chimpansees en deelnemen aan groepsactiviteiten.

Een gemeenschappelijke vijand forceert groepsbinding.

Social media zijn een nieuwe technologie die zeer goed ontworpen zijn om mensen te verdelen, te misleiden en ze voortdurend boos te maken, stelt Haidt. Je komt te leven in een bubbel met allerlei mensen die dezelfde onderbuikgevoelens hebben als jij.  

Haidt zegt:

“In een sciencefictionroman van William Gibson (de bedenker van The Matrix) staat: ‘Reality is a consensual hallucination.’ Dat is eigenlijk wat het internet is, tenminste, dat is wat het idealiter zou zijn. Maar het blijkt dat het Mark Zuckerbergs hallucinatie is waarin wij gedwongen worden te leven. Op dezelfde manier dat bijen een bijenkorf vormen, zijn mensen geëvolueerd om betekenis te maken. Zodra we taal evolueerden, gingen we mythes, verhalen en identiteit maken. Deze verschuiven en bewegen, maar we moeten een netwerk van betekenis maken en daarin leven. Dat gebeurt geleidelijk, maar social media kunnen dat al binnen een paar minuten, zonder relatie tussen bubbel en realiteit. Alles kan geloofd worden, en het is erg moeilijk te weerleggen.

De sleutel is om niet naar de polarisatie van overtuigingen te kijken, maar naar emotionele polarisatie: hoe erg haat je de andere kant? Hoe meer je de andere kant haat, hoe meer geneigd je bent om bizarre dingen te geloven, zolang de ander er bekaaid afkomt. Dus geloven Republikeinen in de Verenigde Staten dat de Democratische leiders baby’s vermoorden en opeten. Het is gestoord, maar dit is wat er gebeurt als je omringd wordt door mensen die in dit soort dingen geloven. Als social media de richting op blijft gaan waarin het nu gaat, en Facebook en Twitter niet gereguleerd worden, dan denk ik dat veel democratieën gaan falen. De Verenigde Staten zijn al onderweg naar catastrofale mislukking.”

Als mensen hun politieke overtuiging als een godsdienst gaan belijden, is er geen compromis meer mogelijk. Die kant gaan we op, opgezweept door politici die verdelen en heersen. Dit leek me een goede aanvulling op mijn stukje van gisteren over oordelen. Haidt onderstreept niet alleen mijn standpunt over stammenstrijd, hij toont aan dat het met het internet, zoals het in de praktijk functioneert, allemaal nog makkelijker en nog gruwelijker ontspoort.